11/10/2026
Sáng 12/10, khu vực sản xuất của Công ty cổ phần Phúc Sinh Sơn La tại xã Chiềng Mung trở thành điểm hẹn của tám đội nông dân trong Hội thi “Nhà nông đua tài”. Mỗi đội gồm mười nông dân tiêu biểu, đại diện cho các xã, phường Muổi Nọi, Chiềng Mung, Mường Chanh, Phiêng Pằn, Púng Bánh, Chiềng Mai, Nậm Lầu và Chiềng Cơi. Đưa hội thi về gần vườn cà phê khiến kiến thức không còn là nội dung chỉ nghe trên sân khấu; người tham gia có thể trình bày kinh nghiệm và thực hành giữa bối cảnh sản xuất thật.
Chủ đề của hội thi là phát triển cà phê bền vững theo hướng sinh thái. Các đội lần lượt bước vào những phần thi “Lời chào nông dân”, “Nghe nông dân nói”, “Nhà nông thông minh” và “So tài nhà nông”. Tên gọi giản dị nhưng các phần thi bao quát nhiều năng lực: giới thiệu đặc trưng địa phương, diễn đạt kiến thức sản xuất, xử lý tình huống kỹ thuật và thực hiện thao tác thu hái. Cách chia nội dung giúp khán giả theo dõi được những khía cạnh khác nhau của nghề trồng cà phê.
Đội thi xã Mường Chanh tại Hội thi Nhà nông đua tài. Ảnh: Báo Sơn La.
Kinh nghiệm địa phương trở thành nội dung thi
Phần “Lời chào nông dân” cho các đội cơ hội giới thiệu nơi mình đến từ, vùng cà phê và nét riêng trong hoạt động sản xuất. Đây không chỉ là lời mở đầu cho một cuộc thi. Khi nông dân tự trình bày về địa bàn, họ đưa kiến thức bản địa, cách tổ chức công việc và mối quan tâm của cộng đồng vào không gian chung. Khán giả nhờ đó nhìn thấy sự đa dạng giữa các vùng, còn người tham gia có cơ hội nghe cách những địa phương khác giải quyết việc chăm sóc, thu hoạch và kết nối sản phẩm.
Ở phần “Nghe nông dân nói”, người dự thi chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về sản xuất, chế biến cà phê. Người trồng lâu năm thường hiểu rõ thời điểm công việc, những biểu hiện của cây, ảnh hưởng của thời tiết và cách xử lý tình huống trong vườn. Khi kinh nghiệm được nói ra mạch lạc, nó có thể trở thành tài liệu tham khảo cho những hộ khác, đặc biệt là người trẻ hoặc người mới tham gia sản xuất. Hội thi khuyến khích việc hệ thống hóa hiểu biết hằng ngày thành điều có thể trao đổi và học hỏi.
Phần “Nhà nông thông minh” đưa ra thử thách về kiến thức và khả năng lựa chọn giải pháp. Trong sản xuất, thông minh không chỉ đồng nghĩa với sử dụng thiết bị mới; đó còn là biết nhận diện vấn đề, cân nhắc chi phí và đưa ra quyết định phù hợp với điều kiện vườn. Một biện pháp hiệu quả ở địa bàn này có thể cần điều chỉnh khi áp dụng ở nơi khác. Vì vậy, đối thoại giữa nông dân, cán bộ kỹ thuật và doanh nghiệp quan trọng hơn việc tìm một câu trả lời duy nhất cho mọi vùng.
Chủ đề sinh thái khiến các nội dung kỹ thuật gắn với trách nhiệm sử dụng đất, nước và vật tư. Canh tác bền vững không thể chỉ được đánh giá bằng sản lượng của một vụ; cần quan tâm đến sức khỏe vườn cây qua nhiều mùa, chất lượng nguyên liệu và khả năng duy trì thu nhập. Đưa những vấn đề ấy vào phần thi giúp người tham gia nhìn thấy mối liên hệ giữa kỹ thuật cụ thể với yêu cầu lớn hơn của chuỗi cà phê.
Thực hành hái quả cho thấy kỹ thuật trong từng động tác
Phần “So tài nhà nông” diễn ra tại vườn, nơi các đội thực hành thu hái quả cà phê chín. Ban giám khảo đánh giá cách phân công nhiệm vụ, thao tác, năng suất, việc bảo vệ cây và xử lý quả sau thu hoạch đúng kỹ thuật. Các tiêu chí đó nhắc rằng thu hoạch không chỉ là thu được nhiều quả trong thời gian ngắn. Nếu cành bị tổn thương, quả chưa đạt độ chín bị hái lẫn hoặc nguyên liệu không được phân loại, chất lượng và sức khỏe của vườn đều có thể bị ảnh hưởng.
Việc đánh giá theo nhiều tiêu chí tạo nên bài học thực hành dễ quan sát. Khán giả có thể thấy đội nào phân công công việc hợp lý, ai kiểm soát chất lượng quả và cách giữ gìn cây trong lúc thao tác. Năng suất được đặt cạnh độ chính xác, còn tốc độ được cân nhắc cùng yêu cầu bảo vệ vườn. Khi quy tắc được giải thích rõ, phần thi không chỉ tìm đội thắng cuộc mà còn minh họa các bước có thể áp dụng trong mùa thu hoạch.
Đội thi xã Púng Bánh tại Hội thi Nhà nông đua tài. Ảnh: Báo Sơn La.
Sau khi hái, cách xử lý nguyên liệu tiếp tục quyết định khả năng giữ chất lượng. Quả cần được lựa chọn và đưa vào sơ chế đúng thời điểm; khâu vận chuyển, phơi sấy và bảo quản phải hạn chế lẫn tạp chất và ẩm mốc. Người nông dân thường là mắt xích đầu tiên có thể bảo vệ chất lượng ấy. Do đó, hướng dẫn kỹ thuật cần đi cùng liên kết thu mua, quy cách giao nhận rõ ràng và thông tin phản hồi về chất lượng lô hàng.
Cuộc thi là điểm khởi đầu cho việc học cùng nhau
Hội thi có giá trị lâu dài khi những điều được trình bày trên sân khấu và thực hành tại vườn tiếp tục được áp dụng trong các nhóm hộ, hợp tác xã và vùng liên kết. Mỗi địa phương có thể ghi lại nội dung hữu ích, tổ chức buổi trao đổi sau lễ hội và lựa chọn một vài kỹ thuật phù hợp để thử nghiệm. Cách làm này biến cuộc thi một ngày thành cơ hội đào tạo liên tục, đồng thời giúp ngành cà phê có dữ liệu về nhu cầu hỗ trợ thực tế của nông dân.
Doanh nghiệp và hợp tác xã cũng có vai trò trong quá trình ấy. Khi đặt ra yêu cầu về độ chín, chất lượng lô hàng hay truy xuất nguồn gốc, bên thu mua cần giải thích cụ thể và hỗ trợ người trồng đáp ứng. Người nông dân có thể cải thiện quy trình nếu biết tiêu chí nào ảnh hưởng đến giá trị sản phẩm và cách ghi nhận kết quả. Mối liên hệ hai chiều giúp tiêu chuẩn không trở thành gánh nặng đơn phương của hộ sản xuất.
Việc tám đội cùng có mặt từ nhiều vùng tạo không gian giao lưu giữa những người làm cùng một cây trồng trong điều kiện khác nhau. Mỗi phần thi làm nổi bật một kỹ năng, nhưng thông điệp chung nằm ở sự chủ động của người nông dân: hiểu vườn, lựa chọn cách làm phù hợp, bảo vệ cây và nâng chất lượng quả. Đó là nền tảng để Arabica Sơn La phát triển ổn định và đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường.
Trong một lễ hội có sân khấu, hội chợ và hoạt động giao thương, hội thi đặt người trồng cà phê ở vị trí trung tâm bằng tri thức và hành động của họ. Họ không chỉ là hình ảnh minh họa cho câu chuyện thương hiệu, mà là người trực tiếp quyết định chất lượng từ vụ mùa. Khi kinh nghiệm được chia sẻ, kỹ thuật được kiểm chứng và liên kết sản xuất được củng cố, giá trị Arabica Sơn La có thêm nền móng vững chắc ngay từ nơi quả cà phê chín trên cành.