11/10/2026
Chiều 11/10, câu hỏi đặt ra tại Hội nghị kết nối giao thương cà phê Sơn La không chỉ là thị trường nào đang cần Arabica. Câu hỏi khó hơn nằm ở phía sau mỗi cuộc gặp: Sơn La có thể cung ứng lô hàng đồng đều đến đâu, chế biến được bao nhiêu giá trị tại chỗ và làm thế nào để người mua còn muốn quay lại sau đơn hàng đầu tiên?
Diễn ra từ 13 giờ 30 đến 17 giờ ngày 11/10 tại Trung tâm Hành chính công tỉnh, hội nghị do UBND tỉnh Sơn La phối hợp Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức. Cuộc gặp kết hợp trực tiếp với kết nối trực tuyến tới các đầu mối xúc tiến và Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài; nội dung trao đổi có sự tham gia của đại diện đầu mối tại New York, Thương vụ tại Anh, Thổ Nhĩ Kỳ, Singapore, cùng doanh nghiệp và hiệp hội liên quan ở Trung Quốc, Hàn Quốc. Doanh nghiệp, hợp tác xã Sơn La giới thiệu sản phẩm và trao đổi yêu cầu thị trường. Năm biên bản ghi nhớ hợp tác tiêu thụ được ký giữa các đơn vị trong tỉnh với đối tác phân phối, xuất nhập khẩu trong và ngoài nước. Biên bản ghi nhận định hướng hợp tác và bước kết nối; không tự nó xác nhận đơn hàng đã phát sinh hay hàng hóa đã giao. Muốn biến cuộc gặp thành quan hệ mua bán lặp lại, vùng cà phê còn phải trả lời bằng năng lực sản xuất, chế biến và giao hàng.
Toàn cảnh Hội nghị kết nối giao thương cà phê Sơn La năm 2026, diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ II.
Thành công xuất khẩu và phần giá trị còn bỏ ngỏ
Sơn La có khoảng 44.000 ha cà phê, sản lượng năm 2026 ước đạt 50.960 tấn cà phê nhân. Vùng nguyên liệu gồm hơn 1.120 ha cà phê đặc sản, hơn 35.000 ha được cấp các chứng nhận bền vững quốc tế như RA, 4C, CP, hai vùng ứng dụng công nghệ cao và sáu chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ. Tỉnh cũng có chín sản phẩm cà phê đạt OCOP, trong đó một sản phẩm đạt năm sao; chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La” tạo nhận diện chung cho vùng trồng.
Năm 2025, Arabica Sơn La đạt kim ngạch xuất khẩu trên 112 triệu USD, gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu của tỉnh. Sản phẩm đã có mặt tại EU, Hoa Kỳ, Canada và Trung Quốc. Con số này cho thấy cà phê đã bước vào thương mại quốc tế; đồng thời, nó khiến câu hỏi về giá trị giữ lại tại Sơn La trở nên cấp thiết hơn.
Chế biến sâu hiện mới chiếm khoảng 3–5%. Các cơ sở chế biến công nghiệp đáp ứng được hơn một nửa sản lượng quả tươi, trong khi phần lớn sản phẩm vẫn đi ra thị trường dưới dạng thô, qua doanh nghiệp trung gian ngoài tỉnh. Liên kết trong chuỗi chưa đủ bền để giá trị tăng thêm quay lại tương xứng với vùng trồng. Vì vậy, tăng kim ngạch xuất khẩu chỉ là một thước đo; cơ cấu sản phẩm, năng lực sơ chế và chế biến, cùng vị trí của doanh nghiệp Sơn La trong chuỗi cung ứng cũng quyết định hạt cà phê đem lại bao nhiêu lợi ích cho địa phương.
Đại diện các đơn vị thực hiện nghi thức ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác tiêu thụ cà phê Sơn La.
Mỗi thị trường mở một cánh cửa khác nhau
Những trao đổi tại hội nghị cho thấy “đưa cà phê ra nước ngoài” không phải một kế hoạch dùng chung cho mọi nơi. Với thị trường Anh, đầu mối thương mại lưu ý ba yêu cầu gắn liền với nhau: chất lượng phải đồng đều và kiểm chứng được; sản phẩm cần đáp ứng quy chuẩn, hồ sơ truy xuất; và doanh nghiệp phải tính đủ hiệu quả của giao dịch. Người mua cần biết giống cà phê, niên vụ, cách sơ chế, độ ẩm và các chỉ tiêu chất lượng. Mẫu gửi đi phải phản ánh đúng lô hàng có thể giao, không chỉ là một mẫu đẹp được tuyển riêng.
Hồ sơ vùng trồng, cơ sở sản xuất, quy trình sơ chế và mã lô hàng giúp đối tác kiểm tra nguồn gốc. Doanh nghiệp còn phải dự tính vận chuyển, bảo hiểm, thanh toán và trách nhiệm nếu lô hàng không đạt yêu cầu. Với cà phê rang xay, đóng gói, bài toán kéo dài tới độ tươi, hạn sử dụng, chi phí phân phối và khả năng tiếp cận người mua cuối cùng. Chất lượng mở cửa; thông tin minh bạch và phép tính thương mại mới giúp đơn hàng đứng vững.
Khoảng cách ở Hoa Kỳ cho thấy dư địa khác nhau giữa cà phê nguyên liệu và cà phê thành phẩm. Số liệu trình bày tại hội nghị cho biết năm 2025, Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ 95.014 tấn cà phê nhân, trị giá 508,05 triệu USD, chiếm khoảng 5,17% tổng giá trị nhập khẩu cà phê của thị trường này. Ở phân khúc cà phê rang xay, Hoa Kỳ nhập khoảng 2,21 tỷ USD nhưng sản phẩm từ Việt Nam đạt 8,05 triệu USD, tương đương 0,37%. Hai tỷ lệ thuộc hai phân khúc khác nhau, song cùng gợi ra dư địa để tăng giá trị bằng sản phẩm chế biến, cà phê đặc sản và nhãn hiệu riêng. Với Sơn La, hướng đi được trao đổi là tìm đúng nhóm khách hàng, làm rõ chất lượng, nguồn gốc và năng lực cung ứng ổn định thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.
Singapore có thể đóng vai trò trung tâm phân phối khu vực. Năm 2025, nước này nhập khẩu khoảng 216,7 triệu USD cà phê, gồm cà phê nguyên liệu và thành phẩm; tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê đạt khoảng 108,9 triệu USD. Vì vậy, ngoài thị trường tiêu thụ nội địa, doanh nghiệp Sơn La có thể tìm hiểu các đối tác phân phối khu vực, đồng thời tính tới sản phẩm hòa tan, cà phê chế biến sâu và nhãn mác rõ ràng. Tại Hàn Quốc, đại diện hiệp hội ngành hàng đánh giá tích cực tiềm năng Arabica Sơn La và gợi ý tăng hiện diện qua hội thảo, ngày hội cà phê và các cuộc thi quốc tế. Các trao đổi này cho thấy một vùng nguyên liệu cần cách tiếp cận riêng theo nhu cầu, kênh phân phối và quy định của từng thị trường.
Gian trưng bày nông sản và sản phẩm địa phương tại lễ hội Cà phê Sơn La.
Từ biên bản ghi nhớ đến lô hàng có thể giao
Năm biên bản ghi nhớ là tín hiệu của sự quan tâm, nhưng chặng thương mại còn nhiều bước cụ thể. Doanh nghiệp cần xác định lượng hàng có thể cung ứng theo mùa, quy cách chế biến và tiêu chuẩn kiểm định. Hợp tác xã cần tổ chức được nguồn nguyên liệu đồng đều. Người trồng cần biết yêu cầu thu mua đủ sớm để có thể điều chỉnh cách chăm sóc, thu hái và sơ chế. Người mua và người bán phải thống nhất cách lấy mẫu, giao nhận, thanh toán cũng như xử lý khi hàng không đạt chất lượng.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Công nhấn mạnh định hướng xây dựng sản phẩm mang dấu ấn vùng miền, phát triển cà phê đặc sản và đẩy mạnh chế biến sâu. Từ phía xúc tiến thương mại, Cục trưởng Vũ Bá Phú đề nghị Sơn La xây dựng kế hoạch theo ngành hàng, khai thác dữ liệu người mua, nâng chuẩn xuất khẩu, tăng truyền thông số và gắn kết chặt hơn các mắt xích trong chuỗi. Hai hướng này gặp nhau ở cùng một điểm: quảng bá chỉ tạo cơ hội, còn khả năng giữ lời hứa về sản phẩm mới tạo nên thị trường bền vững.
Yêu cầu về chứng nhận và truy xuất cũng bắt đầu từ nương cà phê. Hơn 35.000 ha đã đạt các chứng nhận bền vững; tỉnh đang rà soát, cập nhật dữ liệu vùng trồng để đáp ứng quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu. Để các yêu cầu ấy không trở thành gánh nặng riêng cho hộ dân, cần hướng dẫn dễ áp dụng, hỗ trợ ghi chép và một cơ chế thu mua ghi nhận công sức duy trì tiêu chuẩn. Khi người trồng nhìn thấy lợi ích cụ thể, dữ liệu và quy trình mới có thể được giữ qua nhiều mùa vụ.
Mục tiêu lớn được quyết định từ từng mùa vụ
Sơn La đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt kim ngạch xuất khẩu cà phê 186 triệu USD, sản lượng cà phê nhân 60.000 tấn; hơn 80% diện tích hướng tới chứng nhận bền vững, mã số vùng trồng và chế biến công nghiệp, còn tỷ lệ chế biến sâu vượt 15%. Tầm nhìn đến năm 2035 là 62.800 tấn cà phê nhân, số hóa thông tin vùng trồng trên hơn 90% diện tích, mở rộng chế biến công nghiệp và nâng tỷ lệ chế biến sâu vượt 20%.
Những con số mục tiêu chỉ thành hiện thực khi được chuyển thành việc làm qua từng vụ: giữ chất lượng quả và hạt, tập hợp được nguồn hàng đạt chuẩn, đầu tư thiết bị sơ chế và chế biến, hoàn thiện dữ liệu lô hàng, rồi ký được hợp đồng có lợi cho cả người mua lẫn người sản xuất. Nếu cà phê tiếp tục chủ yếu rời tỉnh dưới dạng thô, phần giá trị từ rang xay, đóng gói, phân phối và xây dựng thương hiệu sẽ được tạo ra ở nơi khác.
Hội nghị ngày 11/10 mở thêm những kết nối và đặt ra rõ hơn các điều kiện để Arabica Sơn La đi vào thị trường khó tính. Năm biên bản ghi nhớ là một khởi điểm. Thước đo tiếp theo sẽ là bao nhiêu kết nối trở thành đơn hàng thực, bao nhiêu sản phẩm được chế biến sâu hơn và bao nhiêu giá trị được giữ lại từ vùng cà phê nơi hành trình của mỗi hạt bắt đầu.